Moderne dans, Het begin

Moderne dans, Het begin
1930 - 1939

Periode ervoor:
Expressionisme in de dans
Periode erna:
Moderne dans in ontwikkeling

In het begin van de twintigste eeuw kreeg men meer behoefte om pure menselijke emoties in de dans te kunnen uiten. Gewoon verdriet, gewoon extase, opgewektheid of agressie. Dansers als Merce Cunningham en Martha Graham ontwikkelden eigen technieken om emoties zo goed mogelijk in de dans te verbeelden. Hieruit ontstond de moderne dans, dans die niet meer op de klassieke spitz geschoeid was, maar waar de beweging meer aards was gericht, met horizontale lijnen i.p.v. de verticale naar de hemel reikende bewegingen. Deze wat meer nuchtere benadering in de dans betekende zeker niet het einde van het academische ballet: vandaag de dag worden nog volop nieuwe balletten gemaakt die gebaseerd zijn op de academische ballettechniek.

Gerelateerde voorstellingen:
Lamentatie (Lamentation)
Triadisch ballet

Moderne dans, eindconclusie

De dans is in jaren heel erg veranderd.

Na de tweede wereld oorlog wilden de mensen echte gevoelens zien en voelen op het podium. Martha Graham wilde zelf al meer met haar gevoelens doen op het podium. Ze kwam met het meesterwerk “lamentation”. Zittend op een stoel en in een donker gewaad. Uitte zij haar gevoelens. Ze vertolkte haat, verdriet, onmacht en nog meer van soortgelijke gevoelens. Omdat de mensen zich heel erg konden identificeren met deze gevoelens, werd Martha een beroemd danseres. Later heeft ze nog meerdere dansen gemaakt en gedanst. Ze heeft ook verschillende dansstijlen uitgevonden. De meest gebruikte stijl is ook nu nog overal te vinden. Het centrale punt van het lichaam zit bij het bortsbeentje. Ook wel in dansterm je ‘ik’ genoemd. Vanuit dit punt span en ontspan je spieren. Het ontspannen is de release en het aanspannen de contraction.
Het gevoel. Een van de belangrijkste elementen van het expressionistische dans.
De dansers beelden hun gevoel uit in bijzondere bewegingen, soms hoeft het helemaal niet in et ritme te passen, als ze het maar met veel expressie en gevoel doen. Je moet van het gezicht, samen met de bewegingen zien hoe de persnoon zich voelt.

Pina Bausch kwam in de periode hierna. Ze gebruikte veel van Martha’s denkwijzen. Een eigen twist bracht het moderne in een lift. Bij moderne dans, komen de elementen van het expressionisme dus weer heel erg terug. Omdat modern en expressionisme in dans veel op elkaar lijken, wordt het vaak met elkaar vergeleken. De bewegingen bij het expressie dansen zijn meestal groter en wilder. En ze dansen met andere gevoelens. Meer expresie in het gezicht wat leidt tot het meeslepen van het publiek.

Zelf vind ik de moderne dans van tegenwoordig heel gevoelig. De dansen zijn in hun bewegingen ieder apart. In moderne dans wordt het expressionisme heel erg geuit op een eigen manier. Zo zie je heel veel aan het gezicht. De modernere dans is een nieuwe kant in gegaan. Dans was al bijzonder, maar doordat je er zelf zoveel fantasie in kan leggen voelt het vertrouwelijk. Dansen blijft een gevoels kwestie. Al ben je in een verdrietige bui en je kijkt naar een dans, dan kan je deze ook verdrietig op je netvlies kijgen, en met vrolijkheid kan het ook.
Dans is van de mensen, en hoe zij het zich willen indenken en verbeelden.

Expressionistisch

Modern

Moderne dans, Mary Wigman

Mary Wigman
Duitse; Choreograaf

Als twee vroedvrouwen stonden de Amerikaanse Martha Graham en de Duitse Mary Wigman (1886 – 1973) aan de wieg van de naoorlogse moderne dans in Europa.Wigman ontwikkelde zich in de twintiger jaren als een van de pioniers van de expressionistische dans die in het Duitsland van die jaren zich ontwikkelde. ‘Elk mens is een danser’ en ‘Geen dans zonder extase, geen dans zonder vorm’, zo vatte Wigman haar credo samen.

Moderne dans, Pina Bausch

Pina Bausch
Duitse; Choreograaf
(1940 - ; Moderne dans in de jaren tachtig en negentig)

Pina Bausch werd geboren in Solingen in 1940 als dochter van een cafébaas. Als kind bleef ze laat op, tot twaalf of enen. Zittend onder een tafel keek ze urenlang naar de wereld van de volwassenen. Toen ze nog heel jong was, werd zij "ontdekt" door de juf van het balletschooltje in de buurt. In operettes kreeg ze kleine rolletjes.Toen ze van school ging, ging ze al snel naar de Folkwang Schule in Essen, een dansschool onder leiding van Kurt Jooss . Ze was toen vijftien en een ijverige leerling.De bekroning van haar studie was een beurs voor de Juilliard School of Music in NewYork. Zo verhuisde ze in 1959 naar New York de stad die ze graag haar tweede Heimat noemt. Ze bleef er nog een jaar om samen te werken met Paul Taylor en ze danste in het New American Ballet.Bij haar terugkeer in 1962 naar Duitsland werd ze solist bij het Folkwang Ballet.Hoewel haar stukken danstechnisch nog puur traditionele balletten waren, hadden zij toch al een opvallende en afwijkende thematiek. De werkelijke verandering in haar artistiek werk voltrok zich echter in 1973, toen ze de leiding kreeg van het Tanztheater Wuppertal.In haar choreografieën doken nu ook theatrale elementen op zoals lopen, zingen, acteren. Le Sacre du Printemps uit 1975 was haar laatste echte dansstuk. Vanaf 1976 werd er steeds minder gedanst en bovendien kregen haar stukken een collage-achtige structuur, sindsdien een steeds terugkerend element in haar werk. In de herfst van 1983 neemt ze de leiding van de Folkwang-dansafdeling op zich. Gedurende tien jaar leidt zij deze.Zij vindt het belangrijk dat de studenten een eigen manier van dansen ontwikkelen die bij hen hoort en spoort ze ook aan om zelf voorstellingen te maken. De Folkwangschule levert vele nieuwe jonge choreografen.

Moderne Dans, Martha Graham

Martha Graham
Amerikaanse; Danseres, danspedagoge en choreografe

(1894 - 1991; Moderne dans, het begin)

Martha Graham (1894-1991) is van onschatbaar belang geweest voor de dansgeschiedenis, zowel als danseres, als choreografe en als danspedagoge.

“Beweging kan nooit liegen” was een van haar credo’s en haar leven en werk is daar een hartstochtelijke getuigenis van.
Ze begon haar loopbaan in Denishawn (de eerste professionele danopleiding in Amerika) te Los Angeles, waar ze zich in 1923 van losmaakte. Vanaf 1926 werkte ze met een eigen groep dansers waaruit drie jaar later tenslotte de fameuze Martha Graham Dance Company is voortgekomen.

Tot op ongekende hoge leeftijd - zij was 75 toen zij uiteindelijk afscheid nam van het podium - is zij actief gebleven als danseres; als choreografe heeft ze in 1984, en toen was zij al 91 jaar,nog een algemeen erkend meesterwerk gemaakt, een bewerking van The Rite of Spring oftewel Le Sacre du printemps .
Martha Graham ontwierp een heel eigen techniek, de Grahamtechniek (ook bekend als de Grahamdans ).Zij ontwierp een eigen danstechniek die nu vrijwel overal ter wereld wordt uitgeoefend. De basis van deze techniek wordt gevormd door het spannen (de ‘contraction’) en het loslaten (de ‘release’) van spieren in het lichaam. Dit wordt ingegeven door het natuurlijke ritme van de ademhaling waarbij de ‘zonnevlecht’, een denkbeeldig punt in het middenrif net onder het borstbeen, het centrum van het lichaam is. Deze techniek sloeg in als een bom.
Vanaf het begin van de jaren dertig wordt haar werk theatraal steeds gecompliceerder en interessanter. Haar choreografieën uit die tijd worden psychodrama’s genoemd omdat het Graham gaat om het uitbeelden van ‘s mensen diepste zielenroerselen.

Haar werk heeft een indrukwekkende omvang: maar liefst 176 balletten heeft zij nagelaten waaronder veel klassiekers als Lamentation (1930), Letter to the world (1940), Errand into the Maze (1947), Diversion of Angels (1948), Clytaemnestra (1958) en Acts of Light (1981).
“Beweging kan nooit liegen”. Dat is, zoals we al zagen, een uitspraak van Martha Graham.
Dans zag er hiermee heel natuurlijk en bijna onontkoombaar uit, terwijl ze tegelijkertijd dynamisch was.
De nadruk lag sterk op het contact van de voeten met de aarde omdat, zoals Graham zelf zei “de danser moet de grond niet loslaten, maar juist cultiveren, want het is zijn eigen landschap”.
Hiermee rekende ze eens te meer af met de ijzeren wetten van het academische ballet, waarbij juist het ‘loskomen’ van de aarde centraal staat.
Niet alleen qua techniek is Martha Graham van enorme waarde geweest voor de dans, ook de inhoud - het verhaal dat met de dans verteld wordt - was voor het publiek erg herkenbaar.
Het publiek kon zich identificeren met de grote menselijke emoties die werden uitgebeeld. Geheel in de geest van de tijd, met de verbreiding van de psychoanalyse, zette Graham de menselijke psyche in ‘the spotlight’.
Diepe zielenroerselen: daar ging het Graham om. Haar balletten verbeeldden wraak, heftige passie, angst, schuld en twijfel: oergevoelens die van de bühne spatten en de toeschouwer ademloos deed toekijken.